Νέα δεδομένα διαμορφώνονται στο πεδίο της κληρονομικής διαδοχής για όσους φεύγουν από τη ζωή χωρίς να έχουν αφήσει διαθήκη, με το υπό διαμόρφωση πλαίσιο να αλλάζει αισθητά τη σειρά των δικαιούχων και να επαναχαράσσει την αποκαλούμενη «κληρονομική πυραμίδα».
Σύμφωνα με Τα Νέα, το νέο κληρονομικό δίκαιο φέρνει σημαντικές παρεμβάσεις στον τρόπο με τον οποίο μοιράζεται η περιουσία όταν δεν υπάρχει ούτε δημόσια, ούτε μυστική, ούτε ιδιόχειρη διαθήκη, ενώ το υπουργείο Δικαιοσύνης έχει ήδη παρουσιάσει το σχετικό σχέδιο νόμου, διευκρινίζοντας ότι πρόκειται για μεταρρύθμιση που βρίσκεται ακόμη στη νομοθετική τροχιά και αναμένεται να προχωρήσει το επόμενο διάστημα.
Με βάση τα όσα σχεδιάζονται, η εξ αδιαθέτου διαδοχή οργανώνεται σε έξι τάξεις. Στην πρώτη τάξη βρίσκονται ο ή η σύζυγος και τα παιδιά του θανόντος. Αν υπάρχει ένα παιδί, ο επιζών σύζυγος λαμβάνει το 1/3 και το παιδί τα υπόλοιπα 2/3. Αν υπάρχουν δύο ή περισσότερα παιδιά, ο σύζυγος διατηρεί το 1/4 και το υπόλοιπο 3/4 μοιράζεται ισομερώς στα παιδιά. Στη δεύτερη τάξη ακολουθούν γονείς, αδέλφια και απόγονοι αδελφών, στην τρίτη παππούδες, γιαγιάδες και οι κατιόντες τους, στην τέταρτη προπαππούδες και προγιαγιάδες, στην πέμπτη ο επιζών σύζυγος ως μοναδικός κληρονόμος όταν δεν υπάρχουν συγγενείς προηγούμενων τάξεων, και στην έκτη το Δημόσιο, όταν δεν υπάρχει κανένας άλλος δικαιούχος.
Η μεγάλη ανατροπή είναι ότι σε ορισμένες περιπτώσεις ο σύζυγος ενισχύεται θεαματικά και μπορεί να βρεθεί να κληρονομεί ολόκληρη την περιουσία, αφήνοντας εκτός πιο μακρινούς συγγενείς που μέχρι σήμερα θα είχαν μερίδιο. Παράλληλα, ο επιζών σύζυγος διατηρεί δικαίωμα στο λεγόμενο «εξαίρετο», δηλαδή στα έπιπλα, τα σκεύη, τα ενδύματα και τα λοιπά αντικείμενα κοινής χρήσης, ανεξάρτητα από την τάξη στην οποία καλείται να κληρονομήσει.
Ακόμη πιο ηχηρή είναι η αλλαγή για τις σχέσεις ελεύθερης συμβίωσης. Όπως αναφέρουν Τα Νέα, οι σύντροφοι που ζουν χωρίς γάμο ή σύμφωνο συμβίωσης θα μπορούν, υπό αυστηρές προϋποθέσεις, να εντάσσονται στην πέμπτη τάξη των κληρονόμων. Βασική προϋπόθεση είναι να έχει προηγηθεί τουλάχιστον τριετής συμβίωση, η οποία θα πρέπει να αποδεικνύεται δικαστικά. Στο ίδιο πνεύμα, η παρουσίαση του νέου πλαισίου από νομικούς κύκλους επιβεβαιώνει ότι οι σύντροφοι ζωής αποκτούν για πρώτη φορά ουσιαστική θέση στην εξ αδιαθέτου διαδοχή, υπό όρους και μόνο όταν δεν υπάρχουν άλλοι συγγενείς που προηγούνται.
Το πώς αλλάζουν οι ισορροπίες φαίνεται καθαρά στα παραδείγματα. Σε μία χαρακτηριστική περίπτωση, άνδρας πεθαίνει χωρίς διαθήκη και αφήνει πίσω του τη σύζυγό του και πρώτα ξαδέλφια με τα οποία δεν είχε καμία επαφή για χρόνια. Με το ισχύον καθεστώς, η σύζυγος θα έπαιρνε το μισό και τα ξαδέλφια το άλλο μισό. Με το προτεινόμενο σχέδιο, όμως, ολόκληρη η περιουσία περνά στη σύζυγο.
Σε άλλο παράδειγμα, χήρος που ζούσε επί 20 χρόνια με σύντροφο αλλά είχε δύο ενήλικους γιους πεθαίνει χωρίς διαθήκη. Εδώ η σύντροφος δεν εκτοπίζει τα παιδιά από την κληρονομιά, όμως αποκτά συγκεκριμένες ασφαλιστικές δικλείδες: δικαίωμα στην οικοσκευή, δυνατότητα να παραμείνει στο σπίτι για έναν χρόνο μετά τον θάνατο και, εφόσον είχε συμβάλει ουσιωδώς και χωρίς αντάλλαγμα στη φροντίδα του θανόντος, δυνατότητα να της αναγνωριστεί χρηματικό ποσό ανάλογο των υπηρεσιών που παρείχε. Πρόκειται για μία ρύθμιση που επιχειρεί να αναγνωρίσει στην πράξη σχέσεις ζωής που μέχρι σήμερα έμεναν σχεδόν αόρατες στα κληρονομικά.
Το πιο εντυπωσιακό ίσως σενάριο αφορά τον άγαμο και άτεκνο άνθρωπο που πεθαίνει χωρίς διαθήκη και χωρίς να αφήνει πίσω του συγγενείς που να καλούνται από τον νόμο. Σήμερα, σε μια τέτοια περίπτωση, η περιουσία καταλήγει στο Δημόσιο. Με το προτεινόμενο σχέδιο, όμως, ο σύντροφος της ελεύθερης συμβίωσης θα μπορεί μέσα σε τέσσερις μήνες από τότε που θα πληροφορηθεί τον θάνατο και την έλλειψη άλλων κληρονόμων να προσφύγει στο δικαστήριο και, αν αποδείξει ότι υπήρχε σταθερή συμβίωση άνω των τριών ετών, να καταστεί ο μοναδικός κληρονόμος αναδρομικά.
