Η δισφαινόλη Α (BPA) είναι μια οργανική χημική ένωση που χρησιμοποιείτο παραδοσιακά στην παραγωγή πλαστικών υλικών και ρητινών. Λόγω ενδείξεων ότι μπορεί να επηρεάζει αρνητικά το ενδοκρινικό σύστημα και την ανθρώπινη υγεία, η Ευρωπαϊκή Ένωση απαγόρευσε πλήρως τη χρήση της σε υλικά που έρχονται σε επαφή με τρόφιμα, βάσει του Κανονισμού (ΕΕ) 2024/3190, ο οποίος ισχύει από τις 20 Ιανουαρίου 2025. Η απαγόρευση στοχεύει να μειώσει την έκθεση των καταναλωτών σε χημικές ουσίες που ενδέχεται να έχουν δυσμενείς επιπτώσεις στην υγεία.
Οι κίνδυνοι από δισφαινόλη A (BPA)
Μελέτες έχουν δείξει ότι η έκθεση σε υψηλά επίπεδα BPA μπορεί να επηρεάσει την ανάπτυξη, τη γονιμότητα, το μεταβολισμό και ακόμη και την υγεία του καρδιαγγειακού και νευρικού συστήματος.
Επίδραση στο νευρικό σύστημα
Πλήθος ερευνητικών μελετών δείχνουν ότι η έκθεση σε BPA έχει δυνητικά τοξικές επιπτώσεις στο νευρικό σύστημα. Σε πειραματικά μοντέλα, η BPA έχει συσχετιστεί με αλλαγές σε δομές και μοριακές διαδικασίες του εγκεφάλου, καταστροφή νευρώνων, φλεγμονή, οξειδωτικό στρες και διαταραχές στην επικοινωνία των κυττάρων. Επίσης έχει παρατηρηθεί ότι η έκθεση κατά την ανάπτυξη του εμβρύου συσχετίζεται με μεταβολές σε κρίσιμες περιοχές του εγκεφάλου που σχετίζονται με συμπεριφορά και μνήμη.
Καρδιαγγειακοί κίνδυνοι
Ανασκοπήσεις της διεθνούς βιβλιογραφίας καταγράφουν ότι η BPA μπορεί να επηρεάσει την καρδιακή λειτουργία και το καρδιαγγειακό σύστημα μέσω μηχανισμών που περιλαμβάνουν διαταραχή στη λειτουργία ιοντικών καναλιών, οξειδωτικό στρες και μεταβολές στον χειρισμό ασβεστίου στα καρδιακά κύτταρα. Αυτές οι αλλαγές συνδέονται σε μελέτες με αυξημένο κίνδυνο υπέρτασης, αθηροσκλήρωσης και άλλων καρδιαγγειακών νόσων.
Μεταβολικές διαταραχές
Λόγω της δυνατότητάς της να αλληλεπιδρά με ορμονικούς υποδοχείς, συμπεριλαμβανομένου του οιστρογονικού και των υποδοχέων που εμπλέκονται στον μεταβολισμό, η BPA έχει συσχετιστεί με μεταβολικές διαταραχές, συμπεριλαμβανομένης της αντίστασης στην ινσουλίνη και πιθανής αύξησης του σωματικού βάρους. Μια πρόσφατη επιδημιολογική μελέτη μάλιστα βρήκε στατιστικά σημαντική θετική συσχέτιση μεταξύ διατροφικής έκθεσης σε BPA και αυξημένου ΔΜΣ (BMI), ιδίως στις γυναίκες.
Επιδράσεις στη γονιμότητα και την ανάπτυξη
Η BPA παρεμβαίνει στη λειτουργία των ορμονών που ρυθμίζουν την αναπαραγωγή. Σε μελέτες με ζώα, έχει αποδειχθεί ότι η έκθεση σε BPA διαταράσσει την κανονική λειτουργία των γονάδων, επηρεάζει την παραγωγή γαμετών και τη ρύθμιση των ορμονών αναπαραγωγής και σχετίζεται με πρώιμη ή καθυστερημένη σεξουαλική ωρίμανση. Η επίδραση αυτή συσχετίζεται με τη δυνατότητα της BPA να μιμείται την οιστρογονική δραστηριότητα και να επηρεάζει τις ορμονικές οδούς που ρυθμίζουν τη γονιμότητα.
Μακροπρόθεσμη έκθεση και γενικότερη ανησυχία
Επιστημονικές αξιολογήσεις από ευρωπαϊκούς οργανισμούς, όπως η Ευρωπαϊκή Αρχή για την Ασφάλεια των Τροφίμων (EFSA), τονίζουν ότι η έκθεση του πληθυσμού σε BPA συχνά υπερβαίνει τα προηγούμενα όρια ασφαλείας και μπορεί να βλάπτει το ανοσοποιητικό σύστημα και να συνδέεται με ενδοκρινικές και μεταβολικές διαταραχές, ακόμη και σε πολύ χαμηλές δόσεις.
Ανάκληση γάλακτος γιατί εντοπίστηκε δισφαινόλη Α (BPA) στην πλαστική φιάλη
Η ιταλική αλυσίδα σούπερ μάρκετ Esselunga ανακοίνωσε στις 17 Φεβρουαρίου 2026 την ανάκληση συγκεκριμένης παρτίδας γάλακτος μετά από ενδείξεις πιθανής χημικής ρύπανσης λόγω της παρουσίας δισφαινόλης Α (BPA) στη φιάλη από PET πλαστικό. Το θέμα στο συγκεκριμένο προϊόν αφορά τη συσκευασία (την πλαστική φιάλη PET) και όχι το ίδιο το περιεχόμενο, αλλά η αλυσίδα Esselunga επέλεξε να αποσύρει προληπτικά τα μπουκάλια από τα ράφια και να συστήσει στους καταναλωτές να μην καταναλώσουν το γάλα της συγκεκριμένης παρτίδας.
Παρόλο που η παραγωγή του γάλακτος είναι πρόσφατη, οι πλαστικές φιάλες PET μπορεί να προέρχονται από αποθέματα παλαιότερης παραγωγής, που περιείχαν ίχνη BPA. Οι βιομηχανίες γάλακτος συχνά έχουν αποθέματα φιαλών που κατασκευάζονται εκ των προτέρων. Αν οι φιάλες παράχθηκαν πριν την πλήρη εφαρμογή της απαγόρευσης ή η ποιότητα ελέγχου ήταν ανεπαρκής, υπάρχει πιθανότητα το υλικό να περιέχει ακόμα BPA.
Το προϊόν που επηρεάζεται είναι γαλακτοκομικό προϊόν μερικώς αφυδατωμένο και μικροφιλτραρισμένο γάλα του εμπορικού σήματος Esselunga «Dura di Più», πωλούμενο σε μπουκάλια του 1 λίτρου. Η ανακληθείσα παρτίδα φέρει αριθμό παρτίδας 01/03/2026 (A), που αντιστοιχεί και στην ημερομηνία λήξης που αναγράφεται στη συσκευασία. Όσοι έχουν στην κατοχή τους το επηρεασμένο προϊόν μπορούν να το επιστρέψουν σε οποιοδήποτε κατάστημα Esselunga και να λάβουν επιστροφή του αντιτίμου.