Η Τουρκία στέλνει F-16 στην Κύπρο την ημέρα της συνάντησης Μητσοτάκη- Μακρόν- Χριστοδουλίδη και το πολιτικό θερμόμετρο χτυπάει κόκκινο. Η συγκεκριμένη κίνηση έρχεται σε μια στιγμή που η Κύπρος έχει ήδη βρεθεί μέσα στην ακτίνα της περιφερειακής σύγκρουσης, με περιστατικά ασφαλείας και κινητοποίηση ελληνικών F-16 ύστερα από ύποπτο ιπτάμενο αντικείμενο κοντά στον λιβανικό εναέριο χώρο.
Εάν η Τουρκία προκαλέσει
Αν τουρκικά μαχητικά σταθμεύσουν στα κατεχόμενα και στη συνέχεια εισέλθουν στον εναέριο χώρο της Κυπριακής Δημοκρατίας χωρίς άδεια, το πρώτο που θα συμβεί δεν θα είναι στρατιωτική αναμέτρηση τύπου dogfight, αλλά μια άμεση διπλωματική και νομική κλιμάκωση. Η Λευκωσία θα αντιμετωπίσει την ενέργεια ως παραβίαση της κυριαρχίας της, επειδή διεθνώς αναγνωρισμένο κράτος στο νησί είναι μόνο η Κυπριακή Δημοκρατία, ενώ το ψευδοκράτος δεν αναγνωρίζεται από τον ΟΗΕ. Τα ψηφίσματα 541 και 550 του Συμβουλίου Ασφαλείας θεωρούν την αποσχιστική οντότητα νομικά άκυρη και καλούν τα κράτη να μην την αναγνωρίζουν.
Οι συνέπειες
Σε επιχειρησιακό επίπεδο, το πιθανότερο πρώτο βήμα θα ήταν η καταγραφή του περιστατικού από την κυπριακή αεράμυνα, τα ραντάρ και τις αρμόδιες πολιτικοστρατιωτικές αρχές, ακολουθούμενη από εκπομπές προειδοποίησης, ενημέρωση της αεροπορικής κυκλοφορίας και ενεργοποίηση των διαύλων με την Ελλάδα, τη Γαλλία, το Ηνωμένο Βασίλειο και εταίρους της ΕΕ. Με άλλα λόγια, η πρώτη πραγματική συνέπεια μιας παραβίασης θα ήταν η ενεργοποίηση ενός ευρύτερου πλέγματος επιτήρησης, αποτροπής και διπλωματικής στήριξης, όχι μια αυτόματη αερομαχία.
Το δεύτερο επίπεδο θα ήταν ο ΟΗΕ. Η Λευκωσία θα είχε ισχυρό κίνητρο να προσφύγει άμεσα στα Ηνωμένα Έθνη, να ενημερώσει τον Γενικό Γραμματέα και τα μέλη του Συμβουλίου Ασφαλείας και να ζητήσει επίσημη καταγραφή της παραβίασης. Δεν είναι βέβαιο ότι θα ακολουθούσε νέο δεσμευτικό ψήφισμα, αλλά η Κύπρος θα επιχειρούσε να συνδέσει την ενέργεια με τη συνεχιζόμενη κατοχή και με την υποχρέωση όλων των κρατών να μην ενισχύουν ή νομιμοποιούν αποσχιστικές δομές στο νησί. Αυτό είναι το πεδίο όπου η Άγκυρα θα συναντούσε το μεγαλύτερο πολιτικό κόστος, επειδή θα ήταν δύσκολο να πείσει ότι στρατιωτική παρουσία μαχητικών σε μη αναγνωρισμένο αεροδρόμιο συνιστά «προστασία» και όχι μονομερή στρατιωτική αναβάθμιση του status quo.
Το τρίτο επίπεδο θα ήταν η Ευρωπαϊκή Ένωση. Η Κυπριακή Δημοκρατία είναι κράτος-μέλος της ΕΕ, άρα οποιαδήποτε αεροπορική παραβίαση θα παρουσιαζόταν από τη Λευκωσία ως ζήτημα ευρωπαϊκής κυριαρχίας και περιφερειακής ασφάλειας.
Αυτό δεν σημαίνει ότι η ΕΕ θα περνούσε αυτομάτως σε κυρώσεις· σημαίνει όμως ότι η Άγκυρα θα έβλεπε να δυσκολεύει περισσότερο κάθε συζήτηση για τελωνειακή ένωση, χρηματοδοτήσεις, βίζα ή στρατηγική συνεργασία, ιδίως εάν το επεισόδιο φαινόταν ως ευθεία δοκιμή ανοχών της Ευρώπης.
Ο φόβος ενός ατυχήματος
Στο στρατιωτικό σκέλος, το πιο επικίνδυνο δεν θα ήταν απαραίτητα η ίδια η είσοδος των F-16 στον κυπριακό εναέριο χώρο, αλλά η πιθανότητα λάθους υπολογισμού. Όσο περισσότεροι επιχειρούν στην Ανατολική Μεσόγειο (Τουρκία, Ελλάδα, Βρετανικές βάσεις, ναυτικές και αεροπορικές δυνάμεις συμμάχων, καθώς και μέσα που σχετίζονται με τη σύγκρουση στη Μέση Ανατολή) τόσο αυξάνεται ο κίνδυνος ατυχήματος, εσφαλμένης αναγνώρισης στόχου ή ανεξέλεγκτης κλιμάκωσης. Το πρόσφατο περιστατικό συναγερμού στην Κύπρο δείχνει πόσο γρήγορα ένα ίχνος αέρος μπορεί να οδηγήσει σε scramble, εκτροπές πτήσεων και ευρύτερη κινητοποίηση.
Υπάρχει όμως και ένα όριο: η Τουρκία, παρότι δοκιμάζει συχνά τα όρια στην περιοχή, γνωρίζει ότι μια καθαρή, καταγεγραμμένη παραβίαση του κυπριακού εναέριου χώρου από μαχητικά που επιχειρούν από τα κατεχόμενα θα είχε χαμηλή στρατιωτική απόδοση και υψηλό διπλωματικό κόστος. Για αυτό, το πιθανότερο σενάριο είναι να επιδιώξει μόνο πολιτικό και ψυχολογικό αποτέλεσμα: παρουσία, επίδειξη σημαίας, πίεση και δημιουργία τετελεσμένων χαμηλότερης έντασης.
