Κούραση: Η βιταμίνη που μπορεί να κρύβεται πίσω από την εξάντληση
Το να αισθάνεται κάποιος κουρασμένος περιστασιακά είναι αναμενόμενο. Η καθημερινή, επίμονη εξάντληση όμως είναι διαφορετική υπόθεση και, σύμφωνα με γιατρούς πρωτοβάθμιας περίθαλψης, μπορεί να συνδέεται με διάφορους παράγοντες ή με κάποια ανεπάρκεια θρεπτικών συστατικών.
Ο Michael Billington, επιστημονικός διευθυντής της PrimaryMD, εξήγησε στο Parade ότι, όταν ένας ασθενής απευθύνεται σε εκείνον εξαιτίας κόπωσης, προτεραιότητα αποτελεί ο αποκλεισμός σοβαρότερων αιτιών.
«Όποιος παρουσιάζει ανεξήγητη απώλεια βάρους, πυρετό ή νυχτερινές εφιδρώσεις, δύσπνοια, πόνο στο στήθος, ασυνήθιστη αιμορραγία, όπως πολύ έντονη έμμηνο ρύση ή αίμα στα κόπρανα, ή πρόσφατη διόγκωση των λεμφαδένων, πρέπει να εξετάζεται χωρίς καθυστέρηση», ανέφερε.
Δεν ευθύνεται πάντα ο ύπνος
Η κούραση μπορεί να έχει πολλές διαφορετικές εξηγήσεις. Ο Alexander Acosta, γιατρός πρωτοβάθμιας περίθαλψης στη SonderCare, επισημαίνει ότι δεν είναι εύκολο να εξαχθεί αμέσως συμπέρασμα μόνο από αυτό το σύμπτωμα.
«Η κούραση μπορεί να αποτελεί ένδειξη σχεδόν οποιουδήποτε προβλήματος και γι’ αυτό δεν καταλήγω αμέσως σε κάποιο συμπέρασμα», τόνισε ο Alexander Acosta, γιατρός πρωτοβάθμιας περίθαλψης στη SonderCare.
Γι’ αυτό μία από τις πρώτες ερωτήσεις που κάνει στους ασθενείς αφορά τον ύπνο. Η ανεπαρκής ξεκούραση αποτελεί μία από τις προφανείς αιτίες κόπωσης. Παράλληλα, εξετάζονται η διατροφή και τα επίπεδα στρες, καθώς και οι δύο παράγοντες μπορούν να επηρεάσουν την ενέργεια.
Σύμφωνα με τους τρεις γιατρούς πρωτοβάθμιας περίθαλψης που μίλησαν στο Parade, οι βασικές εξετάσεις αίματος για τη λειτουργία του μεταβολισμού και ο έλεγχος των επιπέδων των θρεπτικών συστατικών μπορούν να βοηθήσουν στην αναζήτηση της αιτίας. Ανάμεσα στις συχνές διατροφικές ελλείψεις που συνδέονται με την εξάντληση βρίσκονται ο σίδηρος και η βιταμίνη Β12.
Η βιταμίνη Β12 και ο ρόλος της στον οργανισμό
Η Alexa Mieses Malchuk, οικογενειακή γιατρός στο Geisinger, ανέφερε:
«Πολύ συχνές είναι οι ανεπάρκειες σιδήρου, βιταμίνης D, βιταμίνης Β12, φυλλικού οξέος και μαγνησίου».
Όπως πρόσθεσε, οι ανεπάρκειες σιδήρου και βιταμίνης Β12 παρατηρούνται συχνότερα σε ανθρώπους που ακολουθούν κυρίως φυτική διατροφή, ενώ οι γυναίκες που έχουν έμμηνο ρύση αντιμετωπίζουν επίσης μεγαλύτερο κίνδυνο ανεπάρκειας σιδήρου.
Ο Acosta σημείωσε ακόμη ότι αρκετοί άνθρωποι εμφανίζουν ταυτόχρονα ανεπάρκεια σιδήρου, βιταμίνης Β12 και βιταμίνης D, κάτι που μπορεί να συμβάλει στην κούραση.
Η βιταμίνη Β12 έχει σημαντικό ρόλο στη δημιουργία των ερυθρών αιμοσφαιρίων και στη λειτουργία του νευρικού συστήματος. Όπως εξηγεί ο Billington:
«Η Β12 είναι απαραίτητη για τον σχηματισμό των ερυθρών αιμοσφαιρίων, τα οποία μεταφέρουν οξυγόνο σε όλους τους ιστούς του σώματος. Εάν τα επίπεδα της Β12 είναι πολύ χαμηλά, οι ιστοί δέχονται λιγότερο οξυγόνο, γεγονός που μπορεί να προκαλέσει εξάντληση, νοητική θολούρα και μυϊκή αδυναμία. Η Β12 είναι επίσης απαραίτητη για να διατηρείται υγιές το περίβλημα μυελίνης γύρω από τα νεύρα. Εάν τα επίπεδά της παραμείνουν χαμηλά για μεγάλο χρονικό διάστημα, τα συμπτώματα δεν περιορίζονται πλέον στην κόπωση και αρχίζουν να επηρεάζουν το νευρικό σύστημα», υπογράμμισε.
Μάλιστα, σύμφωνα με επιστημονικό άρθρο του 2022, ακόμη και επίπεδα βιταμίνης Β12 στο κατώτερο φυσιολογικό εύρος μπορεί να συνδέονται με κούραση και εξάντληση. Αντίστοιχα, επιστημονικές μελέτες έχουν συνδέσει την ανεπάρκεια σιδήρου με κόπωση και δυσκολία στη συγκέντρωση.
Ποιες τροφές δίνουν σίδηρο και Β12
Όταν οι εξετάσεις δείξουν χαμηλά επίπεδα σιδήρου ή βιταμίνης Β12, η διατροφή μπορεί να αποτελέσει μέρος της αντιμετώπισης, ανάλογα πάντα με την αιτία της ανεπάρκειας.
Ο Billington εξήγησε ότι η βιταμίνη Β12 παράγεται από βακτήρια και ότι την προσλαμβάνουμε σχεδόν αποκλειστικά από τρόφιμα ζωικής προέλευσης.
Για μεγαλύτερη πρόσληψη σιδήρου και Β12, προτείνει αυγά, οστρακοειδή όπως αχιβάδες, μύδια και στρείδια, λιπαρά ψάρια όπως σολομό, σκουμπρί και σαρδέλες, καθώς και μοσχαρίσιο κρέας.
Για όσους ακολουθούν χορτοφαγική ή αυστηρά χορτοφαγική διατροφή, ο ίδιος τόνισε τη σημασία των εμπλουτισμένων τροφίμων για την πρόσληψη Β12. Όσον αφορά τον σίδηρο, οι επιλογές φυτικής προέλευσης περιλαμβάνουν σκουροπράσινα φυλλώδη λαχανικά, φασόλια, φακές και ντομάτες.
Πότε μπορεί να χρειάζεται συμπλήρωμα
Η διατροφή δεν είναι σε όλες τις περιπτώσεις αρκετή για να διορθώσει μια ήδη εγκατεστημένη ανεπάρκεια.
«Ορισμένες φορές, όταν τα επίπεδα είναι ήδη χαμηλά, η διατροφή από μόνη της δεν αρκεί για να τα επαναφέρει σε φυσιολογικές τιμές. Σε αυτές τις περιπτώσεις, τα συμπληρώματα μπορούν να αποτελέσουν έναν πιο εύκολο τρόπο για να καλυφθεί η ανεπάρκεια», τόνισε ο Acosta.
Υπάρχουν, επίσης, περιπτώσεις στις οποίες το πρόβλημα δεν αφορά την πρόσληψη της Β12 αλλά την απορρόφησή της. Ο Billington ανέφερε ως παραδείγματα ανθρώπους που έχουν υποβληθεί σε επέμβαση γαστρικής παράκαμψης ή έχουν κάποιο αυτοάνοσο νόσημα. Σε αυτές τις περιπτώσεις, μια απλή αλλαγή στη διατροφή δεν αρκεί για να διορθώσει την ανεπάρκεια.
Οι τρεις γιατροί ανέφεραν ακόμη ότι όσοι ακολουθούν χορτοφαγική ή αυστηρά χορτοφαγική διατροφή μπορεί να χρειαστεί να εξετάσουν τη λήψη συμπληρωμάτων σιδήρου και Β12, εφόσον οι εξετάσεις αίματος επιβεβαιώσουν ανεπάρκεια.
Παράλληλα, ο Billington συνέστησε έλεγχο των συγκεκριμένων θρεπτικών συστατικών σε όσους λαμβάνουν για μεγάλο χρονικό διάστημα μετφορμίνη ή χρησιμοποιούν επί χρόνια αναστολέα αντλίας πρωτονίων ή αναστολέα Η2. Στα φάρμακα που ανέφερε ότι συνδέονται με χαμηλότερα επίπεδα Β12 ή σιδήρου περιλαμβάνονται επίσης η κολχικίνη, η χολεστυραμίνη και τα αντισυλληπτικά χάπια.
Όπως πρόσθεσε, οι ασθενείς που λαμβάνουν φάρμακα GLP 1 διατρέχουν επίσης κίνδυνο ανεπάρκειας, καθώς τα συγκεκριμένα φάρμακα μειώνουν την όρεξη.
Η ηλικία μπορεί επίσης να επηρεάσει την απορρόφηση
Ο Acosta ανέφερε στο Parade ότι και οι μεγαλύτεροι σε ηλικία ενήλικες μπορεί να χρειάζεται να εξετάσουν το ενδεχόμενο λήψης συμπληρώματος.
«Μετά την ηλικία των 50 ετών, μειώνονται η ποσότητα του γαστρικού οξέος και τα επίπεδα του ενδογενούς παράγοντα, τα οποία είναι απαραίτητα για την απορρόφηση της Β12 από τις τροφές. Έτσι, ακόμη και άτομα που καταναλώνουν τακτικά ζωικά προϊόντα μπορεί να παρουσιάσουν ανεπάρκεια. Σε αυτές τις περιπτώσεις, τα υπογλώσσια δισκία ή οι ενέσεις Β12 είναι αποτελεσματικότερα, καθώς δεν εξαρτώνται στον ίδιο βαθμό από την απορρόφηση της βιταμίνης στο έντερο», ανέφερε.
Ωστόσο, η λήψη συμπληρώματος δεν αποτελεί γενική λύση για την κούραση. Όπως επισημαίνει ο Billington, εάν δεν υπάρχει ανεπάρκεια βιταμίνης Β12, ένα συμπλήρωμα δεν πρόκειται να προσφέρει περισσότερη ενέργεια. Συμπλήρωμα θα πρέπει να εξετάζεται όταν υπάρχει πραγματική ανεπάρκεια.
Το βασικό μήνυμα των γιατρών είναι ότι η επίμονη κόπωση δεν θα πρέπει να θεωρείται αυτονόητο αποτέλεσμα του στρες ή της ηλικίας. Πριν αποδοθεί αποκλειστικά στη διατροφή ή πριν ξεκινήσει κάποιος συμπληρώματα, χρειάζεται να αναζητηθεί η πραγματική αιτία.
«Οι ασθενείς θεωρούν την κούραση φυσιολογική για μήνες ή ακόμη και χρόνια προτού κάνουν εξετάσεις. Πιστεύουν ότι οφείλεται στο στρες ή στο ότι μεγαλώνουν και δεν σκέφτονται καν να ελέγξουν τα επίπεδα των θρεπτικών συστατικών τους. Είναι σημαντικό να γίνεται πρώτα εξέταση αίματος, καθώς μπορεί να υπάρχουν άλλα προβλήματα που χρειάζονται αντιμετώπιση και τα συμπληρώματα ενδέχεται να τα συγκαλύψουν», υπογράμμισε ο Acosta.
Επομένως, όταν η εξάντληση επιμένει, το πρώτο βήμα δεν είναι απαραίτητα ένα συμπλήρωμα ή μια τυχαία αλλαγή στη διατροφή, αλλά ο κατάλληλος έλεγχος ώστε να διαπιστωθεί τι πραγματικά συμβαίνει.
