Το «παρών» των ανθρώπων του πνεύματος στο Αλβανικό Έπος
Στην πρώτη γραμμή του Ελληνοϊταλικού Πολέμου (1940-1941), δίπλα στους απλούς ανθρώπους του λαού, βρέθηκαν και εξέχουσες προσωπικότητες των τεχνών και των γραμμάτων. Μεγάλες μορφές του θεάτρου, της λογοτεχνίας και της ζωγραφικής εγκατέλειψαν την καθημερινότητά τους και κατατάχθηκαν για να υπερασπιστούν την ελευθερία της πατρίδας.
Οδυσσέας Ελύτης: Η μάχη με τον τύφο στο νοσοκομείο Ιωαννίνων
Ο νομπελίστας ποιητής Οδυσσέας Ελύτης κατατάχθηκε στις 28 Οκτωβρίου 1940 ως ανθυπολοχαγός στη Διοίκηση του Στρατηγείου του Α’ Σώματος Στρατού.
Βρισκόμενος στην πρώτη γραμμή του μετώπου, κινδύνευσε άμεσα τη ζωή του όταν προσβλήθηκε από βαρύ κοιλιακό τύφο τον Φεβρουάριο του 1941. Μεταφέρθηκε εσπευσμένα στο νοσοκομείο Ιωαννίνων και, όπως εξομολογήθηκε ο ίδιος αργότερα, η επιβίωσή του υπήρξε ένα πραγματικό θαύμα.
Διονύσης Παπαγιαννόπουλος: «Πολεμούσαμε με πέτρες»
Ο αγαπημένος ηθοποιός Διονύσης Παπαγιαννόπουλος έζησε τη σκληρή πραγματικότητα των μαχών στη Χειμάρρα. Σε μεταγενέστερη συνέντευξή του, ο ίδιος θυμόταν με συγκίνηση τις στιγμές στο ύψωμα του Αγίου Αθανασίου:
«Ανεβήκαμε με χέρια και πόδια, πολεμώντας με πέτρες. Είχα, θυμάμαι, πέντε φυσίγγια επί 20 ώρες. Εκεί που είχαμε σκαρφαλώσει, δεν μπορούσαν να μας φτάσουν τα μεταγωγικά. Κι εμείς πολεμούσαμε με πέτρες».
Μετά τη συνθηκολόγηση, ο Παπαγιαννόπουλος επέστρεψε στην ιδιαίτερη πατρίδα του, το Διακοφτό, διανύοντας όλη τη διαδρομή με τα πόδια.
Λάμπρος Κωνσταντάρας: Ο τραυματισμός και η επιστροφή στην πρώτη γραμμή
Ο Λάμπρος Κωνσταντάρας υπηρέτησε ως έφεδρος αξιωματικός και τραυματίστηκε κατά τη διάρκεια των μαχών το 1940. Μόλις ανάρρωσε στα μετόπισθεν, ζήτησε αμέσως να μετατεθεί εκ νέου στην πρώτη γραμμή.
Σε ιστορικό φωτογραφικό ντοκουμέντο από το μέτωπο, ο Κωνσταντάρας απεικονίζεται μαζί με άλλους πνευματικούς ανθρώπους της εποχής, ανάμεσα στους οποίους ο συγγραφέας Γεώργιος Θεοτοκάς, ο δημοσιογράφος Κώστας Μάγερ και οι καλλιτέχνες Ευάγγελος Μαγκλιβέρας και Κώστας Σάμιος.
Γιάννης Τσαρούχης: Η αγιογράφηση της Παναγίας στο μέτωπο
Ο σπουδαίος ζωγράφος Γιάννης Τσαρούχης υπηρέτησε στο ελληνοαλβανικό μέτωπο και συνέδεσε την παρουσία του εκεί με μια ιδιαίτερη ιστορία.
Όταν κυκλοφόρησε η μαρτυρία ενός ανθυπασπιστή που υποστήριξε ότι είδε την Παναγία, ο διοικητής της μονάδας έδωσε εντολή να μετατραπεί ένας γκρεμισμένος μύλος σε εκκλησία. Ο Τσαρούχης φιλοτέχνησε την εικόνα της Παναγίας για το τέμπλο του ναού, ενώ φωτογραφήθηκε ο ίδιος με στρατιωτικά ρούχα κρατώντας το έργο του.
