Το νομικό καθεστώς των κοινών λογαριασμών (Joint Accounts)
Ο κοινός τραπεζικός λογαριασμός αποτελεί ένα από τα πιο δημοφιλή χρηματοπιστωτικά εργαλεία στην Ελλάδα, καθώς επιτρέπει σε δύο ή περισσότερα πρόσωπα να διαχειρίζονται παράλληλα και με πλήρη αυτονομία τα κατατεθειμένα κεφάλαια. Με την κατάθεση των χρημάτων στο όνομα περισσότερων δικαιούχων δημιουργείται ενεργητική εις ολόκληρον ενοχή, πράγμα που σημαίνει ότι καθένας από τους συνδικαιούχους διατηρεί το νόμιμο δικαίωμα να αναλάβει το σύνολο του ποσού ανά πάσα στιγμή, χωρίς να απαιτείται η προηγούμενη έγκριση ή η σύμπραξη των υπολοίπων.
Ωστόσο, ένα από τα πιο σύνθετα και συχνά ακανθώδη ζητήματα προκύπτει όταν ένας από τους συνδικαιούχους φύγει από τη ζωή. Η τύχη των χρημάτων, τα δικαιώματα των επιζώντων καταθετών, αλλά και οι διεκδικήσεις των νόμιμων κληρονόμων του αποθανόντος καθορίζονται αυστηρά από το ισχύον νομοθετικό πλαίσιο και τη σχετική νομολογία του Αρείου Πάγου.
Ο ειδικός όρος του Νόμου 5638/1932: Αυτοδίκαιη περιέλευση στους επιζώντες
Σύμφωνα με τις διατάξεις του άρθρου 2 του Νόμου 5638/1932 «Περί καταθέσεως εις κοινόν λογαριασμόν», στις συμβάσεις ανοίγματος κοινού λογαριασμού περιλαμβάνεται σχεδόν πάντα ο ειδικός όρος ότι, σε περίπτωση θανάτου ενός εκ των δικαιούχων, η κατάθεση και το συνολικό υπόλοιπο του λογαριασμού περιέρχονται αυτοδικαίως στους υπόλοιπους επιζώντες συνδικαιούχους.
Όπως έχει αποσαφηνιστεί και από τη νομολογία του Αρείου Πάγου (με χαρακτηριστική την απόφαση ΑΠ 381/2018), η ύπαρξη του συγκεκριμένου όρου επιφέρει τα εξής νομικά αποτελέσματα:
-
Πλήρης προστασία της τράπεζας: Οι κληρονόμοι του αποθανόντος δεν έχουν κανένα απολύτως δικαίωμα να στραφούν κατά του πιστωτικού ιδρύματος για να διεκδικήσουν ή να δεσμεύσουν το τμήμα της κατάθεσης που αναλογούσε στον θανόντα.
-
Δικαίωμα ανάληψης: Ο επιζών συνδικαιούχος δικαιούται να εισπράξει το σύνολο του ποσού της κατάθεσης σε πρώτη ζήτηση, χωρίς να χρειάζεται τη συγκατάθεση, την εξουσιοδότηση ή την παρουσία των κληρονόμων.
Η είδηση της ημέρας -
Αυτοδίκαιη μεταβίβαση: Η διαδικασία ολοκληρώνεται άμεσα, απλοποιώντας τη διαχείριση των κεφαλαίων και αποτρέποντας τη γραφειοκρατική εμπλοκή του λογαριασμού στις διαδικασίες κληρονομικής διαδοχής.
Τι συμβαίνει όταν δεν υπάρχει ο ειδικός όρος και τι ισχύει για τους κληρονόμους
Στην σπάνια περίπτωση που κατά το άνοιγμα του λογαριασμού δεν έχει τεθεί ο ειδικός όρος του άρθρου 2 του Ν. 5638/1932, το νομικό τοπίο διαφοροποιείται. Οι κληρονόμοι του αποθανόντος αποκτούν το δικαίωμα να διεκδικήσουν το μερίδιο που αναλογούσε στον θανόντα. Ωστόσο, η διεκδίκηση αυτή δεν μπορεί να γίνει απευθείας από την τράπεζα, αλλά στρέφεται αποκλειστικά κατά του επιζώντος συνδικαιούχου, με βάση τις εσωτερικές οικονομικές σχέσεις που είχαν αναπτυχθεί μεταξύ των καταθετών.
Επιπλέον, η νομοθεσία ρυθμίζει και τα ζητήματα που αφορούν τυχόν κατασχέσεις από δανειστές. Βάσει του άρθρου 4 του ίδιου νόμου, σε περίπτωση που ένας δανειστής επιβάλει κατάσχεση στον κοινό λογαριασμό για οφειλή ενός μόνο από τους συνδικαιούχους, τεκμαίρεται αμάχητα ότι η κατάθεση ανήκει σε όλους τους δικαιούχους κατ’ ίσα μέρη. Συνεπώς, ο δανειστής δικαιούται να κατασχει μόνο το αναλογούν ποσοστό του οφειλέτη, ενώ το υπόλοιπο τμήμα που ανήκει στους συνδικαιούχους παραμένει πλήρως απρόσβλητο και ακατάσχετο.
