Εξαπλώνονται στις ελληνικές θάλασσες οι λαγοκέφαλοι, το ξενικό είδος που έχει μετατραπεί σε σοβαρή απειλή τόσο για την αλιεία όσο και για τα θαλάσσια οικοσυστήματα. Το ψάρι, το οποίο εισήλθε στη Μεσόγειο μέσω της Διώρυγας του Σουέζ, έχει πλέον εγκατασταθεί μόνιμα σε πολλές περιοχές της χώρας, με την παρουσία του να καταγράφεται από την Κρήτη και τα Δωδεκάνησα έως το βόρειο Αιγαίο.
Οι λαγοκέφαλοι καταστρέφουν δίχτυα και αλιευτικά εργαλεία των αλιέων με τα εξαιρετικά ισχυρά δόντια τους ενώ οι ολοένα συχνότερες εμφανίσεις τους σε παράκτιες και ρηχές περιοχές προκαλούν προβληματισμό, καθώς πρόκειται για επιθετικό σαρκοφάγο είδος που μπορεί να δαγκώσει ανθρώπους.
Ο Ελληνικός Ερυθρός Σταυρός, με αφορμή τη συνεχώς αυξανόμενη παρουσία του λαγοκέφαλου στις ελληνικές θάλασσες, ενημερώνει τους πολίτες για τους κινδύνους που εγκυμονεί το συγκεκριμένο είδος ψαριού και παρέχει χρήσιμες οδηγίες Πρώτων Βοηθειών σε περίπτωση τραυματισμού από δάγκωμά του.
Ελληνικός Ερυθρός Σταυρός: Οδηγίες για την αντιμετώπιση δαγκώματος από λαγοκέφαλο
Ο Τομέας Υγείας του Ελληνικού Ερυθρού Σταυρού συνιστά:
Άμεσο καθαρισμό του τραύματος με άφθονο τρεχούμενο καθαρό νερό και σαπούνι. Μην χρησιμοποιείτε τοπικά αντισηπτικά χωρίς οδηγία γιατρού.
Εφαρμόστε σταθερή πίεση με καθαρές γάζες ή πανί καθαρό. Αν η αιμορραγία είναι έντονη, διατηρήστε συνεχή πίεση πάνω στο τραύμα, κρατώντας το μέλος ψηλά.
Αναζητήστε οπωσδήποτε ιατρική βοήθεια, το τραύμα από το δάγκωμα, θα χρειαστεί εξειδικευμένη φροντίδα, αντιτετανικό ορό, ίσως κι ράμματα αν το τραύμα είναι βαθύ.
Σε περίπτωση που το περιστατικό συμβεί σε απομακρυσμένη περιοχή ή η αιμορραγία είναι έντονη, οι πολίτες θα πρέπει να καλέσουν άμεσα το ΕΚΑΒ (166) ή τον Ευρωπαϊκό Αριθμό Έκτακτης Ανάγκης (112), παρέχοντας τις κατάλληλες Πρώτες Βοήθειες μέχρι την άφιξη της εξειδικευμένης βοήθειας.
Ελληνικός Ερυθρός Σταυρός: 4 οδηγίες για την αντιμετώπιση δαγκώματος από λαγοκέφαλο
Τα έξι είδη λαγοκέφαλων που συναντάμε στις ελληνικές θάλασσες
Κοινός λαγοκέφαλος (Lagocephalus lagocephalus)
Λαγοκέφαλος (Lagocephalus sceleratus)
Καστανόραχος Λαγοκέφαλος (Lagocephalus spadiceus)
Λαγοκέφαλος του Σουέζ (Lagocephalus suezensis)
Νανολαγοκέφαλος (Torquigener flavimaculosus)
Βραχυκέφαλος τετραόδοντας (Sphoeroides pachygaster)
Οι περιοχές όπου εντοπίζονται οι λαγοκέφαλοι
Η παρουσία των λαγοκέφαλων δεν περιορίζεται πλέον σε λίγα σημεία, αλλά έχει επεκταθεί σε ολόκληρη την ελληνική επικράτεια. Λόγω της προτίμησής τους στα ζεστά νερά, η μεγαλύτερη συγκέντρωση πληθυσμών παρατηρείται στη Νότια Ελλάδα, με την Κρήτη και τα Δωδεκάνησα να αντιμετωπίζουν το μεγαλύτερο πρόβλημα.
Η πρώτη εμφάνισή του στις ελληνικές θάλασσες καταγράφηκε στις αρχές της δεκαετίας του 2000. Μέσα σε λίγα χρόνια εξαπλώθηκε σε ολόκληρη την ανατολική Μεσόγειο και πλέον έχει εγκατασταθεί μόνιμα σε πολλές περιοχές της χώρας.
Αρχικά η παρουσία του ήταν ιδιαίτερα έντονη στην Κρήτη και στα Δωδεκάνησα. Σήμερα όμως οι αναφορές έχουν επεκταθεί σημαντικά βορειότερα.
Η παρουσία του στον Νότιο Ευβοϊκό και στην Ανατολική Αττική θεωρείται πλέον επιβεβαιωμένη. Η σταδιακή εξάπλωσή του δημιουργεί ανησυχία τόσο για τις επιπτώσεις στην αλιεία όσο και για τις πιθανές επαφές με λουόμενους.
Τι είναι η νευροτοξίνη που περιέχει ο λαγοκέφαλος
Ο λαγοκέφαλος περιέχει ισχυρή νευροτοξίνη (τετροδοτοξίνη), η οποία καθιστά την κατανάλωσή του εξαιρετικά επικίνδυνη. Επειδή η κατανομή της τοξίνης ποικίλλει, κανένα μέρος του ψαριού δεν θεωρείται ασφαλές για κατανάλωση. Αν και το δάγκωμα του λαγοκέφαλου δεν είναι τοξικό, οι ιδιαίτερα ισχυρές σιαγόνες του, που μοιάζουν με ράμφος, μπορούν να προκαλέσουν σοβαρά τραύματα και έντονη αιμορραγία.
Ο λαγοκέφαλος δεν είναι επικίνδυνος μόνο για τα θαλάσσια οικοσυστήματα. Το είδος περιέχει μια εξαιρετικά ισχυρή νευροτοξίνη, την τετροδοτοξίνη, η οποία μπορεί να προκαλέσει σοβαρή δηλητηρίαση στον άνθρωπο.
Η κατανάλωσή του ενδέχεται να οδηγήσει σε αναπνευστικές διαταραχές, κυκλοφορική ανεπάρκεια, μυϊκή παράλυση και, σε ακραίες περιπτώσεις, ακόμη και σε θάνατο.
Το πρόβλημα είναι ότι η τοξίνη δεν κατανέμεται με τον ίδιο τρόπο σε όλα τα μέρη του σώματος του ψαριού. Για τον λόγο αυτό οι ειδικοί τονίζουν ότι κανένα μέρος του λαγοκέφαλου δεν θεωρείται ασφαλές για κατανάλωση.
Σύμφωνα με επιστημονικές μελέτες, δεν έχουν καταγραφεί συγκεκριμένοι φυσικοί θηρευτές του λαγοκέφαλου στις φυσικές περιοχές εξάπλωσής του στον Ινδο-Ειρηνικό. Για τον λόγο αυτό, οι ερευνητές εξέτασαν τους θηρευτές των τετραοδοντιδών ψαριών γενικότερα, δηλαδή της οικογένειας στην οποία ανήκει ο λαγοκέφαλος.
Μεταξύ των ειδών που έχουν καταγραφεί να θηρεύουν ψάρια της οικογένειας αυτής περιλαμβάνονται οι γαρίδες-μάντις (Stomatopoda), τα σαυρόψαρα του γένους Synodus, ο καρχαρίας τίγρης (Galeocerdo cuvier), ο λεμονοκαρχαρίας (Negaprion brevirostris), τα θαλάσσια φίδια του γένους Enhydrina, τα γατόψαρα του γένους Arius, το κομπία (Rachycentron canadum), η παλαμίδα skipjack (Katsuwonus pelamis) και το κοινό χταπόδι (Octopus vulgaris).
Στη Μεσόγειο, ωστόσο, τα διαθέσιμα στοιχεία είναι ιδιαίτερα περιορισμένα. Η μοναδική καταγεγραμμένη περίπτωση θήρευσης ενήλικου λαγοκέφαλου αφορά τη θαλάσσια χελώνα καρέτα καρέτα, η οποία αποτελεί τον μόνο επιβεβαιωμένο φυσικό θηρευτή ενήλικων ατόμων του είδους στην περιοχή. Αντίθετα, τα νεαρά άτομα του λαγοκέφαλου φαίνεται να είναι περισσότερο ευάλωτα, καθώς έχουν καταγραφεί να αποτελούν λεία για το μαγιάτικο (Coryphaena hippurus) και τη ζαργάνα (Belone belone).
