Τα Ψυχοσάββατα αποτελούν μια από τις πιο σημαντικές ημέρες μνήμης στην Ορθόδοξη Χριστιανική παράδοση, καθώς είναι αφιερωμένα στις ψυχές όλων όσοι έχουν φύγει από τη ζωή. Παρότι κάθε Σάββατο θεωρείται ημέρα αφιερωμένη στους κεκοιμημένους, δύο συγκεκριμένα Σάββατα μέσα στο έτος ξεχωρίζουν, καθώς τότε τελούνται γενικά μνημόσυνα, τρισάγια και ιδιαίτερες ακολουθίες τόσο στους ναούς όσο και στα κοιμητήρια.
Κατά τα Ψυχοσάββατα, οι πιστοί τιμούν τα αγαπημένα τους πρόσωπα με προσευχή, μνημόσυνα, ελεημοσύνες και την προσφορά κολλύβων. Τα κόλλυβα, με βασικό συστατικό το σιτάρι, αποτελούν σύμβολο της ανάστασης των νεκρών και της προσδοκίας της αιώνιας ζωής, όπως διδάσκει η Ορθόδοξη Εκκλησία.
Τι είναι τα Ψυχοσάββατα και ποια η σημασία τους
Τα Ψυχοσάββατα λειτουργούν ως συλλογικό τρισάγιο για όλους τους κεκοιμημένους και τελούνται μετά τον Όρθρο και τη Θεία Λειτουργία. Αν και όλα τα Σάββατα του έτους συνδέονται με τη μνήμη των νεκρών, η Εκκλησία έχει ορίσει δύο ειδικά Ψυχοσάββατα, τα οποία συνδέονται άμεσα με τον εορτασμό του Πάσχα. Επειδή το Πάσχα είναι κινητή εορτή, κινητές είναι και οι ημερομηνίες των Ψυχοσαββάτων.
Πότε «πέφτουν» τα Ψυχοσάββατα το 2026
Το πρώτο Ψυχοσάββατο πραγματοποιείται 57 ημέρες πριν από το Άγιο Πάσχα, ενώ το δεύτερο 48 ημέρες μετά. Για το 2026:
το πρώτο Ψυχοσάββατο είναι το Σάββατο 14 Φεβρουαρίου και
το δεύτερο το Σάββατο 30 Μαΐου.
Οι πιστοί μπορούν να προσκομίσουν τα κόλλυβα είτε στον Εσπερινό της Παρασκευής είτε στη Θεία Λειτουργία του Σαββάτου, καθώς και στις δύο περιπτώσεις διαβάζεται η ίδια ακολουθία. Τα ευλογημένα κόλλυβα δεν σκορπίζονται στους τάφους ούτε απορρίπτονται, καθώς αποτελούν προσφορά μνήμης και σεβασμού.
Τι συμβολίζουν τα κόλλυβα
Η λέξη «κόλλυβος» στην αρχαιότητα σήμαινε τον κόκκο του σιταριού. Το σιτάρι, ως βασικό συστατικό, συμβολίζει τον θάνατο, την ταφή και τελικά την ανάσταση, όπως ο σπόρος που θάβεται στη γη και ξαναγεννιέται. Τα υπόλοιπα υλικά προστίθενται ανάλογα με τα τοπικά έθιμα και ενισχύουν τον συμβολισμό της προσφοράς.
Το σιτάρι παραπέμπει στην Ανάσταση,
η ζάχαρη στη γλυκύτητα της αιώνιας ζωής,
το ρόδι στην αφθονία του Παραδείσου,
ο μαϊντανός στην ελπίδα αναψυχής των ψυχών,
ενώ η φρυγανιά ή το καβουρδισμένο αλεύρι συμβολίζουν το χώμα του τάφου.
Συχνά προστίθενται ξηροί καρποί και
μπαχαρικά,
ενώ τα 9 υλικά συνολικά παραπέμπουν, σύμφωνα με την παράδοση, στα 9 αγγελικά τάγματα.
