Η είδηση της απώλειας μιας 17χρονης κοπέλας στον Ισθμό της Κορίνθου δεν είναι απλώς άλλη μια καταγραφή στο αστυνομικό δελτίο. Είναι μια «ρωγμή» στη συλλογική μας συνείδηση που μας αναγκάζει να κοιτάξουμε κατάματα μια σκληρή πραγματικότητα: την ψυχική υγεία των εφήβων μας. Όταν το νήμα της ζωής ενός νέου ανθρώπου κόβεται με τόσο βίαιο και απόλυτο τρόπο, η κοινωνία οφείλει να σταματήσει να ψάχνει για «φταίχτες» και να αρχίσει να ψάχνει για απαντήσεις.
Με αφορμή αυτή την τραγωδία, η Δρ. Λίζα Βάρβογλη, γνωστή για την εις βάθος ανάλυση της παιδικής και εφηβικής ψυχολογίας, ανοίγει έναν φάκελο που συχνά προτιμάμε να κρατάμε κλειστό: τον «αόρατο πόνο». Εκείνον που δεν κραυγάζει, δεν σπάει πράγματα, αλλά σιγοτρώει την ψυχή πίσω από ένα προσωρινό χαμόγελο ή μια φαινομενική απόσυρση.
Το χαμόγελο ως προσωπείο και η παγίδα της «φυσιολογικής» εφηβείας
Ένα από τα πιο επικίνδυνα σημεία που επισημαίνει η Δρ. Βάρβογλη είναι η υποτίμηση του πόνου. Στην κοινωνία μας, έχουμε συνηθίσει να ταυτίζουμε την εφηβεία με τις «ορμόνες», τα «νεύρα» και την «αντιδραστικότητα». Αυτή η τυποποίηση λειτουργεί ως ένα πέπλο που καλύπτει την πραγματική απόγνωση. Πολλοί έφηβοι βιώνουν αυτό που οι ειδικοί ονομάζουν «χαμογελαστή κατάθλιψη». Πρόκειται για περιπτώσεις όπου το παιδί συνεχίζει να πηγαίνει σχολείο, να βγαίνει με φίλους και να είναι «λειτουργικό», ενώ μέσα του βιώνει έναν ολοκληρωτικό εκμηδενισμό.
Ο πόνος στην εφηβεία δεν είναι πάντα ένα δάκρυ που κυλάει. Μπορεί να είναι μια ξαφνική ευερεθιστότητα για ασήμαντα πράγματα, μια σταδιακή απόσυρση από δραστηριότητες που κάποτε έδιναν χαρά ή μια σιωπή που ερμηνεύεται λανθασμένα ως «ησυχία». Το χαμόγελο της 17χρονης, πριν το μοιραίο βήμα στον Ισθμό, μπορεί να ήταν η τελευταία της προσπάθεια να μην «ενοχλήσει» κανέναν με το βάρος που κουβαλούσε.
Προειδοποιητικά σημάδια: Οι ψίθυροι πριν την κραυγή
Δεν είναι αλήθεια ότι αυτά τα γεγονότα συμβαίνουν «από το πουθενά». Η Δρ. Βάρβογλη επιμένει ότι υπάρχουν σημάδια, αρκεί να έχουμε εκπαιδευμένο μάτι και αυτί για να τα εντοπίσουμε. Τα προειδοποιητικά σημάδια στην εφηβεία είναι συχνά μικρές, ανεπαίσθητες αλλαγές στη συμπεριφορά. Μια φράση όπως «δεν έχει νόημα πια» ή «θα ήθελα απλώς να κοιμηθώ και να μην ξυπνήσω», συχνά εκλαμβάνεται από τους ενήλικες ως δραματοποίηση της στιγμής. Όμως, στην εφηβική ψυχή, αυτές οι κουβέντες είναι συχνά δοκιμαστικές βολές για να δουν αν κάποιος θα τις πάρει στα σοβαρά.
Η αύξηση του αυτοτραυματισμού και του αυτοκτονικού ιδεασμού στους νέους τα τελευταία χρόνια είναι ένα καμπανάκι που κρούει εκκωφαντικά. Ο αυτοτραυματισμός δεν είναι πάντα μια προσπάθεια αυτοκτονίας· είναι συχνά ένας τρόπος να μετατραπεί ο αβάσταχτος ψυχικός πόνος σε σωματικό, κάτι που ο έφηβος νιώθει ότι μπορεί να «ελέγξει». Όταν όμως ο ιδεασμός γίνεται σχέδιο, ο χρόνος αρχίζει να μετρά αντίστροφα.
Η αυτοκτονία δεν είναι επιθυμία για θάνατο αλλά ανάγκη για παύση
Εδώ βρίσκεται η πιο βαθιά παρεξήγηση γύρω από το θέμα. Όπως εξηγεί η Δρ. Βάρβογλη, ο έφηβος που σκέφτεται να δώσει τέλος στη ζωή του, σπάνια θέλει πραγματικά να πεθάνει. Αυτό που θέλει απεγνωσμένα είναι να σταματήσει ο πόνος. Ο θάνατος φαντάζει ως το μοναδικό «κουμπί παύσης» σε μια πραγματικότητα που έχει γίνει αβίωτη.
Η 17χρονη στον Ισθμό δεν αναζητούσε το κενό, αλλά την ανακούφιση από κάτι που την έπνιγε. Η αυτοκτονία είναι η έσχατη κραυγή ενός ανθρώπου που νιώθει ότι έχει εξαντλήσει κάθε άλλο μέσο επικοινωνίας. Είναι το αποτέλεσμα μιας εσωτερικής απομόνωσης, όπου ο έφηβος πιστεύει ότι κανένας ενήλικας δεν μπορεί να αντέξει το μέγεθος της απόγνωσής του ή, ακόμα χειρότερα, ότι θα τον κρίνει και θα τον υποτιμήσει.
Ο ρόλος των γονέων: Η παρουσία που σώζει ζωές
Τι μπορεί να κάνει ένας γονιός μπροστά σε αυτό το αόρατο θηρίο; Η απάντηση της Δρ. Βάρβογλη είναι απλή αλλά ταυτόχρονα εξαιρετικά δύσκολη στην πράξη: Να είναι παρών χωρίς κριτική. Οι έφηβοι δεν χρειάζονται κηρύγματα, ούτε συμβουλές του τύπου «κι εμείς περάσαμε δύσκολα και αντέξαμε». Χρειάζονται έναν ενήλικα που θα καθίσει δίπλα τους στο σκοτάδι και δεν θα προσπαθήσει αμέσως να ανάψει το φως με το ζόρι.
Η ενεργητική παρατήρηση είναι το κλειδί. Οι γονείς καλούνται να ρωτούν, όχι ανακριτικά, αλλά με γνήσιο ενδιαφέρον. «Σε βλέπω διαφορετικό τελευταία, θέλεις να μου πεις τι συμβαίνει;». Και όταν ο έφηβος μιλήσει, ο γονιός πρέπει να έχει τη δύναμη να ακούσει ακόμα και τα πιο τρομακτικά πράγματα —όπως τις σκέψεις για θάνατο— χωρίς να πανικοβληθεί ή να θυμώσει. Η αποδοχή του πόνου του παιδιού ως κάτι υπαρκτό και σοβαρό είναι η πρώτη γέφυρα σωτηρίας.
Ένα κοινωνικό χρέος στη μνήμη της 17χρονης
Η τραγωδία στον Ισθμό πρέπει να γίνει η αφορμή για μια διαρκή συζήτηση στα σχολεία, στις οικογένειες και στην πολιτεία. Δεν μπορούμε να συνεχίσουμε να αντιμετωπίζουμε την ψυχική υγεία των νέων ως ένα θέμα «ταμπού» ή ως κάτι που αφορά μόνο τους «ευαίσθητους». Η εφηβεία του 2026 είναι γεμάτη προκλήσεις, από την ψηφιακή απομόνωση μέχρι την τεράστια πίεση για επιτυχία σε έναν αβέβαιο κόσμο.
Το μήνυμα είναι σαφές: Ακούστε τη σιωπή τους. Πριν η σιωπή γίνει πτώση, πριν η απόσυρση γίνει οριστική φυγή. Οι έφηβοι χρειάζονται ενήλικες που να μπορούν να «αντέξουν» τον πόνο τους, ώστε να μην αναγκάζονται να τον κουβαλούν μόνοι τους μέχρι την άκρη του γκρεμού.
